Keywords
Türkiye
Rize
Ancient History
Rock Painting
Petroglyphs
How to Cite
Abstract
With the permission and support of the Ministry of Culture and Tourism of Türkiye, we conducted surveys for the first time in Rize. These surveys identified highly important rock depictions. Until now, depictions on rock made using painting methods have not been encountered in the Black Sea region. Painted rock arts are quite rare in Anatolia. The Hekimdere petroglyphs hold great significance for Anatolian history, as they represent a first in the region. The objective of this study is to provide a detailed introduction to the Hekimdere rock depictions, showcasing their similarities to Anatolian, Caucasian and Asian petroglyphs.
References
Albright, William Foxwell (1926): The Jordan Valley in the Bronze Age. Annual of the American Schools of Oriental Research, VI, 27–31.
Alok, Ersin (1988): Anadolu’da Kayaüstü Resimleri. İstanbul, Akbank Press.
Alpman, Adil (1981): Hurriler. Tarih Araştırmaları Dergisi, 14, 25, 284–312.
Alyılmaz, Cengiz (2004): Petroglifler (Kaya Üstü Tasvirler). Journal of Turkic Civilization Studies, 1, 157–163.
Amiran, Ruth B. K. (1952): Connections Between Anatolia and Palestine in the Early Bronze Age. Israel Exploration Journal, 2, 2, 89–103.
Arslan, Murat (2000): Kolkhis Bölgesi’nin Tarihi Coğrafyasına İlişkin Bazı Notlar. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 22, 97, 26–40.
Arslan, Murat (2007): Mithradates VI. Eupator Roma’nın Büyük Düşmanı. İstanbul, Odin Press.
Atalay, İbrahim (2011): Türkiye İklim Atlası. İstanbul, İnkılâp Press.
Bahn, Paul G. (1995): Cave Art Without the Caves. Antiquity, 69, 263, 231–237.
Bahn, Paul G. & Jean Vertut (1997): Journey Through the Ice Age. Berkeley, University of California Press.
Baltacı, Hakkı (2010): Doğu Karadeniz Bölgesi (Rize, Trabzon, Giresun) Heyelan-Yağış İlişkisinin İncelenmesi ve Minimum Eşik Değerlerinin Belirlenmesi (MA thesis). İstanbul, İstanbul Technical University.
Baragona, Anthony J., Zanier, Katharina, Franková, Dita, Anghelone, Marta & Johannes Weber (2022): Archaeometric Analysis of Mortars from the Roman Villa Rustica at Školarice (Slovenia). Annales, Series Historia et Sociologia, 32, 4, 499–522.
Barnett, Richard David (1982): Urartu. In: Boardman, John, Edwards, Iorwerth Eiddon Stephen, Hammond, Nicholas Geoffrey Lemprière & Edmond Sollberger (eds.): The Cambridge Ancient History, 3, 1. Cambridge, Cambridge University Press, 314–371.
Bausani, Alessandro (1971 [1962]): The Persians. London, Elek Books.
Baxşeliyev, Veli (2003): Gamikaya Tasvirleri. Bakı, Elm.
Bayçarov, Soslanbek Yakuboviç (1996): Avrupa’nın Eski Türk Runik Abideleri. Ankara, Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism Press.
Belli, Oktay (1975): Doğu Anadolu’da Yeni Arkeolojik Keşifler Van-Yedisalkım (Put) Köyü Boyalı Mağara Resimleri. Tarih Dergisi, 28, 29, 1–40.
Belli, Oktay (1979): Van Bölgesi’nde Boyalı Mağara Resimleri: Kızların Mağarası. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 1, 2, 19–27.
Belli, Oktay (2000): Van Bölgesi’nde Boyalı Mağara Resimlerinin Keşfi Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi (1932–1999). İstanbul, İstanbul University Press, 291–297.
Belli, Oktay (2005): Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Yeni Keşifler; Sinek Çayı Kayaaltı Sığınağı Resimleri. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 27, 120, 1–17.
Belli, Oktay (2007): Kars Bölgesi’nde Keşfedilen Tarih Öncesi Döneme Ait Kayaüstü Resimler. In: Kars II. Kent Kurultayı Kafkasya’da Ortak Geleceğimiz. İstanbul, Kars Municipality Cultural Publications, 30–75.
Belli, Oktay (2019): Her Yönü ile Ani. İstanbul, Turing ve Otomobil Kurumu.
Beyazıt, Mustafa & Başaran Doğu Göktürk (2022): The Petroglyphs of Yandaklıdere. Journal of Ankara Studies, 10, 1, 1–44.
Bilgin, Mehmet (2010): Doğu Karadeniz Tarih-Kültür-İnsan. İstanbul, Ötüken Neşriyat.
Bingöl, Akın, Ceylan, Alpaslan, Topaloğlu, Yasin & Yavuz Günaşdı (2010): 2008 Yılı Erzincan, Erzurum, Kars ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırmaları. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 27, 375–398.
Bostan, İdris (2008): Rize. In: TDV İslam Ansiklopedisi. XXXV, Ankara, Islamic Research Center Press, 147–151.
Bostancı, Enver Y. (1964): Beldibi Kazılarında Çıkan Önemli Sanat Eserleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Dergisi, 2, 21–31.
Buccellati, Marilyn Kelly (1974): The Early Trans-Caucasian Culture Geographical and Chronological Interaction. Chicago, University of Chicago Press.
Buccellati, Marilyn Kelly (1979): The Fertile Crescent Culture: North Eastern Connections of Syria and Palestine in the Third Millennium BC. Ugarit-Forschungen, 11, 413–430.
Burney, Charles Allen (1958): Eastern Anatolia in the Chalcolithic and Early Bronze Age. Anatolian Studies, VIII, 157–209.
Burney, Charles Allen & David Marshall Lang (1971): The Peoples of the Hills, Ancient Ararat and Caucasus. London, Weidenfeld and Nicolson Press.
Cəfərzadə, İshak M. (1999): Qobustan Qayaüstü Resmler. Bakı, NYE Press.
Ceylan, Alpaslan (2002): Anadolu’daki İlk Türk Yerleşmelerinden Cunni Mağarası. In: Güzel, Hasan Celal, Çiçek, Kemal & Salim Koca (eds.): Türkler Ansiklopedisi 6. Ankara, Yeni Türkiye Press, 425–429.
Ceylan, Alpaslan (2007a): 2005 Yılı Erzurum-Erzincan-Kars Iğdır İlleri Yüzey Araştırmaları. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 24, 163–182.
Ceylan, Alpaslan (2007b): Kuzeydoğu Anadolu Yüzey Araştırmalarının Bir Değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 39, 103–117.
Ceylan, Alpaslan (2008): Doğu Anadolu Araştırmaları I Erzurum-Erzincan-Kars-Iğdır (1998–2008). Erzurum, Güneş Vakfı Press.
Ceylan, Alpaslan (2015): Çıldır Başköy Kaya Resimleri. Belgü, 2, 7–28.
Ceylan, Alpaslan (2018): Doğu Anadolu’da Erken Dönem Türk İzleri III, Kars-Digor (Dolaylı) Kaya Resimleri. XVIII. Türk Tarih Kongresi, 1–30.
Ceylan, Alpaslan, Bingöl, Akın & Topaloğlu, Yasin (2009a): 2006 Yılı Erzincan, Erzurum, Kars ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırmaları. Araştırma Sonuçları Toplantısı 25. Ankara, Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism Press, 129–148.
Ceylan, Alpaslan, Bingöl, Akın & Yasin Topaloğlu (2009b): 2007 Yılı Erzincan, Erzurum, Kars ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırmaları. Araştırma Sonuçları Toplantısı 26. Ankara, Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism Press, 133–150.
Chazine, Jean-Michel (2005): Rock Art, Burials, and Habitations: Caves in East Kalimantan. Asian Perspectives, 44, 1, 219–230.
Çalışkan Akgül, Hülya & Berkay Dinçer (2021): Koskarlı Cave: The First Late Pleistocene/Early Holocene Site in the Eastern Black Sea Region of Turkey. Archaeological Research in Asia, 27, 1–6.
Çiğdem, Süleyman & Yasin Topaloğlu (2018): Eski Çağ’da Doğu Anadolu’nun İktisadi Hayatı Üzerine Genel Bir Değerlendirme. In: Gökçek, Lütfi Gürkan, Yıldırım, Ercüment & Okay Pekşen (eds.): Anadolu’nun Eskiçağlarında İktisadi ve Zirai Hayat. İstanbul, Değişim Press, 413–457.
Çilingiroğlu, Altan (1994): Urartu Tarihi. İzmir, Ege University Press.
Çoruhlu, Yaşar (1998): Erken Devir Türk Sanatı ABC’si. İstanbul, Kabalcı Press.
Çoruhlu, Yaşar (2005): Erken Devir Türk Sanatı (İç Asya’da Türk Sanatının Doğuşu ve Gelişimi). İstanbul, Kabalcı Press.
Diakonoff, Igor M. & S. M. Kashkai (1981): Geographical Names According to Urartian Texts. Wiesbaden, Ludwig Reichert Verlag.
Doğan, İsmail (2000): Kafkasya’daki Göktürk (Runik) İşaretli Yazıtlar. Ankara, Türk Dil Kurumu Press.
Doğan, İsmail (2002): Doğu Avrupa’daki Göktürk (Runik) İşaretli Yazıtlar. Ankara, Türk Dil Kurumu Press.
DOKAP (2016): Doğu Karadeniz Turizm Master Planı (Giresun-Gümüşhane-Ordu-Rize-Trabzon). https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/1-dokap-turizm-master-planipdf-891064-rd_28.pdf (last access: 2024-10-30).
Duggan, Alfred L. (1959): King of Pontus: The Life of Mithradates Eupator. New York, Coward-McCann Press.
Durmuş, İlhami (1997): Anadolu’da Kimmerler ve İskitler. Belleten, 61, 231, 273–286.
Durmuş, İlhami (2002): İskit Kültürü. In: Güzel, Hasan Celal, Çiçek, Kemal & Salim Koca (eds.): Türkler Ansiklopedisi 4. Ankara, Yeni Türkiye Press, 15–25.
Durmuş, İlhami (2019): Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk Konar-Göçer Kültürü. In: Orta Asya Türk Kültürünün Anadolu Kültürüne Etkileri Uluslararası Sempozyumu (19.06.2019 Taşkent). Ankara, Ankara Hacı Bayram Veli University Press, 11–35.
Dyson, Robert H. (1973): The Archaeological Evidence of the Second Millennium BC on the Persian Plateau. In: Edwards, Iorwerth Eiddon Stephen, Gadd, Cyril John, Hammond, Nicholas Geoffrey Lemprière & Edmond Sollberger (eds.): The Cambridge Ancient History, 2, 1. Cambridge, Cambridge University Press, 686–715.
Edwards, R. W. (1988): The Vale of Kola: A Final Preliminary Report on The Marchlands of Northeast Turkey. Dumbarton Oaks Papers, 42, 119–141.
Emir, Osman (2011): Prehistorik Dönemden Roma Dönemine Kadar Trabzon ve Çevresi. Trabzon, Serander Press.
Erkmen, Mustafa & Gülşah Altunkaynak (2019): Erzurum, Aziziye, Alaybeyi 2017 Yılı Kazıları. In: 27. Müze Kurtarma Kazıları Sempozyumu. Ankara, Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism Press, 171–188.
Faracova, Melahat (2009): Azərbaycan Qayaüstü İncəsənəti. Bakı, Aspoliqraf.
Frangipane, Marcella (2001): The Transition Between Two Opposing Forms of Power at Arslantepe Malatya at the Beginning of the 3rd Millennium. TÜBA-AR: Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi / Turkish Academy of Sciences Journal of Archaeology, 4, 1–24.
Frangipane, Marcella (2017): Arslantepe, Malatya: Merkezi Ekonominin Kökenleri ve Karakteri-Arslantepe / Malatya Origini e Caratteri di un’antichissima Economia Centralizzata. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 39, 154, 27–44.
Frangipane, Marcella, Di Nocera, Gian Maria, Hauptmann, Andreas, Morbidelli, Paola, Palmieri, Alberto M., Sadori, Laura, Schultz, Michael & Tyede Schmidt-Schultz (2001): New Symbols of a New Power in a “Royal” Tomb From 3000 B. C. at Arslantepe Malatya Turkey. Paleorient, 27, 2, 105–139.
Frangipane, Marcella, Strand, Eva Andersson, Laurito, Romina, Möller-Wiering, Susan, Nosch, Marie-Louise, Rast-Eicher, Antoinette & Agriete Wisti Lassen (2009): Arslantepe, Malatya Turkey: Textiles, Tools and Imprints of Fabrics from the 4th to the 2nd Millennium BCE. Paleorient, 35, 16–22.
Freh, Wilhelm & Muvaffak Uyanık (1957): Hakkari-Sat Dağlarında, Gevaruk Vadisi İçinde Bulunan Kaya Resimleri Hakkında Tebliğ. Belleten, XXI, 84, 619–625.
Ganbold, Ankhsanaa (2022): Moğolistan’daki Taş Anıtlar Üzerinde Yapılmış Çalışmalara Genel Bakış, Moğolistan Kültürel Mirası İçinde Türk Yazıtlarının Bugünü ve Geleceği. İzmir, İzmir Kâtip Çelebi University Press.
Girginer, K. Serdar & Muat Durukan (2017): Mersin/Gülnar Akyapı Mağarası’nda Bulunan Prehistorik Mağara Resimleri. OLBA, 25, 1–15.
Gülensoy, Tuncer (1989): Orhun’dan Anadolu’ya Türk Damgaları (Damgalar, İmler, Enler). İstanbul, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Press.
Günaşdı, Yavuz (2016): Doğu Anadolu Kaya Resimleri Işığında Doyumlu Kaya Panoları. Selçuk University Journal of Studies in Turcology, 39, 391–407.
Güner, Adil, Vural, Mecit & Kadriye Sorkun (1987): Rize Florası, Vejetasyonu ve Yöre Ballarının Polen Analizi. Ankara, TÜBİTAK.
Güneri, Semih (2014): Doyumlu (Kars) Kaya Resimleri. In: Engin, Atilla, Helwing, Barbara & Bora Uysal (eds.): Engin Özgen’e Armağan. Ankara, Asitan Book, 175–182.
Halverson, John (1992): The First Pictures: Perceptual Foundations of Paleolithic Art. Perception, 21, 3, 389–404.
Harmankaya, Savaş & Oğuz Tanındı (1996): Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri-1 (TAY). İstanbul, Ege Press.
Harutʻyunyan, Khachʻik (2022): Historical and Cultural Heritage of Armenia. Yerevan, Ministry of Education, Science, Culture, and Sports of the Republic of Armenia Press.
Haydaroğlu, Mine (ed.) (2006): Topraktan Sonsuzluğu Çatalhöyük. İstanbul, Yapı Kredi Press.
Hermann, Luc (2011a): Rock Art of Tamgaly, Kazakhstan. Adoranten, 26–40.
Hermann, Luc (2011b): Die Pétroglyphen von Tamgaly in Kasachstan. Paris, Books on Demand.
Hermann, Luc (2011c): Die Petroglyphen vom Usektal in Kasachstan. Paris, Books on Demand.
Hermann, Luc (2012): The Features of New Rock Carvings in Kyrgyzstan and Kazakhstan. Adoranten, 114–116.
Herodotus (1973 [ca. 430 BCE]): Herodot Tarihi. İstanbul, Remzi Kitabevi Press.
Heyd, Thomas & John Clegg (2005): Aesthetics and Rock Art. Aldershot, Ashgate.
Hind, John G. F. (1994): Mithridates. In: Crook, John A., Lintott, Andrew & Elizabeth Rawson (eds.): Cambridge Ancient History, IX. Cambridge, Cambridge University Press, 129–161.
Hodder, I. (2004): Women and Men at Çatalhöyük. Scientific American, 290, 1, 76–83.
Ibekeyeva, Saule (2015): Göktürk Dönemi Kazakistan Kaya Resimleri (PhD thesis). İstanbul, Mimar Sinan Fine Arts University.
Işıklı, Mehmet (2011): Doğu Anadolu Erken Transkafkasya Kültürü. İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Press.
Jamnik, Pavel, Velušček, Anton, Josipovič, Draško, Čelesnik, Rok & Borut Toškan (2015): Partizanska jama in plano najdišče pod jamo – novi paleolitski lokaciji v slovenski Istri. Annales, Series Historia et Sociologia, 25, 4, 705–732.
Kantor, Georgy (2012): Mithradates, I–VI of Pontos. Encyclopedia of Ancient History. New Jersey, Wiley-Blackwell.
Karpuz, Haşim (1970): Camuşlu’da Yontma Taş Çağı Kaya Resimleri. Bilim ve Teknik, 10, 112, 1–5.
Karpuz, Haşim (1993): Rize. Ankara, Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism Press.
Karpuz, Haşim (1997): Rize İl Merkezi ve İlçelerindeki Tarihi Eserler. In: Başkan, Seyfi (ed.): Rize. Ankara, Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism Press, 80–109.
Kırzıoğlu, M. Fahrettin (1976): Osmanlının Kafkas Ellerini Fethi. Ankara, Türk Tarih Kurumu Press.
Kırzıoğlu, M. Fahrettin (1992): Yukarı-Kür ve Çoruh Boylarında Kıpçaklar. Ankara, Türk Tarih Kurumu Press.
Konstantinov, Nikita, Soenov, Vasilii & Cheremisin Dimitry (2016): Battle and Hunting Scenes in Turkic Rock Art of the Early Middle Ages in Altai. Rock Art Research, 33, 1, 8–18.
Orkut, Taner, Gül Işın, Turan Takaoğlu & Bilsen Özdemir (2016): Tlos Antik Kenti Yakınlarındaki Tavabaşı Mağarası Kaya Resimleri. TÜBA-AR: Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi / Turkish Academy of Sciences Journal of Archaeology, 18, 17, 37–49.
Koşay, Hamit Zübeyir & Kemal Turfan (1959): Erzurum Karaz Kazısı Raporu. Belleten, 23, 91, 349–414.
Koşay, Hamit Zübeyir & Hermann Vary (1964): Pulur Kazısı 1960 Mevsimi Çalışmaları Raporu. Ankara, Türk Tarih Kurumu Press.
Kökten, İsmail Kılıç (1947): Bazı Prehistorik İstasyonlar Hakkında Yeni Gözlemler. DTCF Dergisi, 5, 2, 223–235.
Kökten, İsmail Kılıç (1970): Yazılıkaya’da ve Kurbanağa Mağarasında (Kars-Camuşlu) Yeni Bulunan Dip Tarih Resimleri. Karseli, 6, 69, 2–16.
Kuftin, Boris (1943): Urartskij “Kolumbarij” u podosvy Ararata i Kuro-Araksskij eneolit / A Urartian “Columbarium” on the Slopes of Ararat and the Copper Age of the Kuro-Araxes Basin. Vestnik Gosudarstvennogo Muzeja Gruzii, 13b, 92–123.
Kutlu, Mehmet (2020): Tamgalı’da Göktürk Dönemi ve Orta Çağ Petroglifleri. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4, 3, 503–527.
Leroi-Gourhan, André (1968): The Evolution of Paleolithic Art. Scientific American, 218, 2, 58–73.
Maksudov, Farhod (2019 [2016]): Özbekistan’daki Bir Kaya Resim Alanının Yeniden Yorumlanması. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1, 1, 141–149.
Martinov, Anatoliy İ. (2013 [2006]): Altay Kaya Resimleri/Biçiktu-Boom. Ankara, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Press.
McDonald, Jo & Lucia Clayton (2016): Rock Art Thematic Study. Perth, Centre for Rock Art Research and Management in University of Western Australia.
Melikišvili, Giorgi A. (1960): Urartskie Klinoobraznye Nadpisi. Moscow, Akademija Nauk SSSR.
Mellaart, James (2003a [1967]): Çatalhöyük. İstanbul, Yapı Kredi Press.
Mellaart, James (2003b): Çatalhöyük Anadolu’da Bir Neolitik Kent. İstanbul, Yapı Kredi Press.
Mert, Osman (2007): Kemaliye’de Eski Türk İzleri: Dilli Vadisindeki Petroglif ve Damgalar. Atatürk University Journal of Turkish Research Institute, 14, 34, 233–254.
Moro Abadía, Oscar (2006): Art, Crafts, and Paleolithic Art. Journal of Social Archaeology, 6, 1, 119–141.
Myradova, Ejegül Ataýewna (2011): Bezeli Derenin Gayalaryndaky Sungat. Türkmenıstanyň Taryhy we Medenı Ýadygärlıklerı (Garaşsyzlygyň 20 ýyly içinde edilen ylmy açyşlar, öwreniş we rejeleýiş işleri). Aşkabat, Türkmen Döwlet Neşirýat Gullugy.
Osman, Aytekin (1999): Artvin Yusufeli’nde Prehistorik Bir Mağara ve Runik Yazıtı. Tarih ve Medeniyet, 61, 70–72.
Özbek, Onur & Bakiye Yükmen (1998): Kars Borluk Vadisi Kaya Resimleri. Arkeoloji ve Sanat, 86, 30–37. Özdoğan, Mehmet (2019): 1967 Yılı Van-Hakkâri Araştırmaları Tirşin Kaya Resimlerinin Bulunuşu: Arkeoloji, Etnografya ve Doğal Çevre. İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Press.
Özgül, Oktay (2021): Artvin Arılı (Demirkapı) Yaylası Kaya Resimleri. Belleten, 85, 304, 781–818.
Özmenli, Mehmet & Nazım Kuruca (2020): Pontus’ta Mithridat Krallığı. International Social Sciences Studies Journal, 6, 71, 4413–4424.
Palmieri, Alba, Frangipane, Marcella, Hauptmann, Andreas & Karsten Hess (1999): Early Metallurgy at Arslantepe During the Late Chalcolithic and Early Bronze Age IA-IB Periods. In: Hauptmann, Andreas, Pernicka, Ernst, Rehren, Thilo & Ünsal Yalçın (eds.): The Beginnings of Metallurgy. Der Anschnitt Beiheft, 9, 141–148.
Payne, Margaret Rosaline (2006): Urartu Çivi Yazılı Belgeler Kataloğu. İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Press.
Peschlow-Bindokat, Anneliese (2006): Tarih Öncesi İnsan Resimleri: Latmos Dağları’ndaki Prehistorik Kaya Resimleri. İstanbul, Sadberk Hanım Museum Press.
Procopius (1928 [ca. 545]): History of the Wars. Cambridge (MA), Harvard University Press.
Pullu, Selim (2009): Kimmer Kadınları Amazonlar: Karadeniz’de Proto-Türk İzleri. In: Giresun ve Doğu Karadeniz Sosyal Bilimler Sempozyumu. Giresun, Giresun Municipality Cultural Publications, 55–66.
Ranov, Vadim A. (2001): Petroglyphs of Tajikistan. In: Tashbayeva, Kadicha, Khujanazarov, Muhyiddin, Ranov, Vadim & Zainola Samashev (eds.): Petroglyphs of Central Asia. Bishkek, International Institute for Central Asian Studies, 122–151.
Rogozhinskiy, Alexey E. (2011): Rock Art Sites in Kazakhstan. In: Clottes, Jean (ed.): Rock Art in Central Asia – A Thematic Study. Paris, International Council on Monuments and Sites, 9–43.
Rüstəmov, Cəfərqulu & Füruzə Muradova (1999): Qobustan. Bakı, E.L. Nəşriyyat və Poliqrafiya Şirkəti.
Sagona, Antonio (1999): The Bronze Age-The Iron Age Transition in Northeast Anatolia: A View from Sos Höyük. Anatolian Studies, 49, 153–157.
Sagona, Antonio (2000): Sos Höyük and The Erzurum Region in Late Prehistory: A Provisional Chronology for Northeastern Anatolia Area. In: Marro, Catherine & Harald Hauptmann (eds.): Anatolica XI Chronologies des pays du Caucasiens et de L’Euphrate aux I III e Millénaires. Istanbul, Institut Français d’Études Anatoliennes d’Istanbul, 329–373.
Sagona, Antonio & Claudia Sagona (2000): Excavations at Sos Höyük 1998-2000 Fifth Preliminary Report. Ancient Near Eastern Studies, 37, 56–127.
Saltaoğlu, Cengiz (2018): Unutulmuş Bir Geçmişten Oğuz-Kıpçak Sesler- Esatlı Yazıtları I-II. https://www.academia.edu/38883917/UNUTULMU%C5%9E_B%C4%B0R_GE%C3%87M%C4%B0%C5%9ETEN_O%C4%9EUZ_KIP%C3%87AK_ SESLER_ESATLI_YAZITLARI_I_II (last access: 2024-03-30).
Saltaoğlu, Cengiz (2020): Ankara Güdül Salihler Köyü Deliklikaya Kaya Resimleri Alanı Yazıtlı Pano/Oğuzlar Kayası. https://www.academia.edu/43102741/Ankara_G%C3%BCd%C3%BCl_Salihler_K%C3%B6y%C3%BC_Deliklikaya_Kaya_Resimleri_Alan%C4%B1_Yaz%C4%B1tl%C4%B1_ Pano_O%C4%9Fuzlar_Kayas%C4%B1 (last access: 2024-03-30).
Seyidov, Abbas (2017): Azerbaycan Halkının Taş Hafızası-Gobustan-Gemikaya Petroglifleri. In: Başaran, Fatma Nur (ed.): V. Uluslararası Halk Kültürü ve Sanat Etkinlikleri Sempozyumu. Ankara, Gazi University Press.
Somuncuoğlu, Servet (2008): Sibirya’dan Anadolu’ya Taştaki Türkler. İstanbul, İlke Yayıncılık.
Somuncuoğlu, Servet (2011): Saymalıtaş: Gökyüzü Atları. İstanbul, İlke Yayıncılık.
Somuncuoğlu, Servet (2012): Damgaların Göçü (Kurgan). İstanbul, Atok Yayınları.
Soydan, Ersoy & Ferhat Korkmaz (2013): Batman’da Yeni Bir Keşif: Deraser (Arık) Mağara Resimleri. Turkish Studies, 8, 6, 665–86.
Strabo (2009 [ca. 18 CE]): Geographika. İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Press.
Sukenik, Yigael (1947): On the Technique of Khirbet Kerak Ware. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 106, 9–17.
Şahin, Hasan Ali (2015): Kültepe Metinlerindeki Hurri Kültür Unsurlarının Doğu Anadolu’daki Kanıtları ve Hurrilerin Göç Yolları. In: Işıklı, Mehmet & Birol Can (eds.): Uluslararası Doğu Anadolu Güney Kafkasya Kültürleri Sempozyumu. Newcastle upon Tyne, Cambridge Scholars Publishing, 289–298.
Şahin, Hasan Ali (2019): Rock-Cut Tombs in Malatya and an Example for Dating, Samanköy Rock-Cut Tomb. In: Durak, Neslihan & Marcella Frangipane (eds.): I. International Arslantepe Archaeology Symposium. Malatya, İnönü University Press, 317–329.
Tarhan, M. Taner (1983): Eski Anadolu Tarihinde Kimmerler. In: I. Araştırma Sonuçları Toplantısı. İstanbul, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, 109–120.
Tarhan, M. Taner (2002): Ön Asya Dünyasında İlk Türkler: Kimmerler ve İskitler. In: Güzel, Hasan Celal, Çiçek, Kemal & Salim Koca (eds.): Türkler Ansiklopedisi I. Ankara, Yeni Türkiye Press, 597–610.
Tashbayeva, Kadicha (2001): Petroglyphs of Kyrgyzstan. In: Tashbayeva, Kadicha, Khujanazarov, Muhyiddin, Ranov, Vadim & Zainola Samashev (eds.): Petroglyphs of Central Asia. Bishkek, International Institute for Central Asian Studies, 9–79.
Tellioğlu, İbrahim (2007a): Osmanlı Hakimiyetine Kadar Doğu Karadeniz’de Türkler. Trabzon, Serander Press.
Tellioğlu, İbrahim (2007b): Doğu Karadeniz Bölgesinin Türk Yurdu Haline Gelmesi Hakkında Bir Değerlendirme. Turkish Studies, 2, 2, 654–664.
Tiryaki, Sırrı (2020): Şerevdin Yaylası’nın Kaya Üstü Resimleri ve Kaya Altı Yerleşiminin Değerlendirilmesi. Seleucia, X, 251–268.
Tokhatyan, Karen (2015): Rock Carvings of Armenia. Fundamental Armenology, 2, 184–204. Topaloğlu, Yasin, Günaşdı, Yavuz, Bingöl, Akın & Alpaslan Ceylan (2011): 2009 Yılı Erzincan, Erzurum, Kars ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırmaları. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 28, 2, 1–19.
Topaloğlu, Yasin (2019): Doğu Anadolu’nun Tarihsel Çerçevesi. In: Altunkaynak, Gülşah (ed.): Karaz’dan Büyük İskender’e Erzurum Ovasında Büyük Bir Keşif: Alaybeyi Höyük. Ankara, Bilgin Kültür ve Sanat Press, 65–100.
Tümer, Hale (2018): Doğu Toros Petroglifleri: Tırşin Yaylası ve Çevresi. Anadolu Araştırmaları, 21, 21–41.
Tyarski, Edward (1985): Alte und neue Probleme der Runen artigen Inschriften Europas. Wiesbaden, Veröff.entlichungen der Societas Uralo-Altaica.
Uyanık, Muvaff.ak (1968): Van Hakkâri Sınırında Tirşin Yaylası’nda Bulunan Kaya Resimleri Hakkında. Belleten, 32, 125, 97–104.
Uyanık, Muvaff.ak (1974): Petroglyphs of South-Eastern Anatolia. Graz, Akademische Druck Verlagsanstalt.
Ünal, Ahmet (1997): Hurriler, Hurri Tarihi, Kültürü ve Arkeolojisiyle İlgili Yeni Buluntular ve Gelişmeler. In: 1996 Yılı Anadolu Medeniyetleri Müzesi Konferansları. Ankara, Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism Press, 11–35.
Üngör, İbrahim, Bingöl, Akın, Topaloğlu, Yasin, Günaşdı, Yavuz, Ceylan, Nezahat, Özgül, Oktay & Alpaslan Ceylan (2014): 2012 Yılı Erzincan, Erzurum İlleri Yüzey Araştırmaları. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 31, 1, 61–77.
Xenophon (1974 [ca. 370 BCE]): Anabasis. İstanbul, Hürriyet Press.
Yaman, İrfan Deniz (2019): Prehistoric Paintings in the Keçe Cave (Kahramanmaraş-Elbistan). Adalya, 22, 11–24.
Yaylalı, Serap (2007): Doğu Anadolu Erken Tunç Çağ Kültürü. In: Can, Birol & Mehmet Işıklı (eds.): Atatürk Üniversitesi 50. Kuruluş Yıldönümü Arkeoloji Bölümü Armağanı Doğudan Yükselen Işık Arkeoloji Yazıları. İstanbul, Zero Production, 165–188.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Copyright (c) 2024 Okay Pekşen, Yasin Topaloğlu